اگر سروصدای سرخکن رژیمی در آشپزخانهتان دیگر مثل قبل نیست، خوشحال نباشید! به احتمال زیاد فن دستگاه قطع شده و غذا در محفظۀ داغ آن رو به خرابی است! فن ایرفرایر موتور محرک اصلی آن محسوب میشود و اگر از کار بیفتد، آن طوفان هوای داغی که قرار است غذا را ترد و طلایی کند، با حرارت ساکن جایگزین میشود. نتیجه چیست؟ سوخت المنت حرارتی دستگاه و حتی ذوبشدن قطعات داخلی در عرض چند دقیقه! در این راهنما مفصل میگوییم علت کار نکردن فن سرخ کن بدون روغن چیست و چطور میتوان پرههای فن را دوباره به حرکت درآورد.
سرخکن بدون روغن چیست؟
سرخکن بدون روغن یا ایرفرایر یک اجاقگاز کوچک است که مواد غذایی را با گردش جریان هوای داغ میپزد. در محفظۀ کوچک این دستگاه انواع خوراکیها بدون نیاز به روغن، چنان مغزپخت میشود و حالت ترد میگیرند که انگار در ظرفی پر از روغن سرخ و برشته شدهاند. این دستگاه عصای دست افرادی است که نه میتوانند از لذت خوردن سیبزمینی سرخکرده دست بکشند، نه تحمل کالری اضافه و بوی روغن در آشپزخانه را دارند.
نقش فن در عملکرد سرخکنهای رژیمی
گردش جریان هوای داغ که پیشتر اشاره کردیم، حاصل فعالیت مداوم المنت حرارتی و یک فن در سرخکنهای رژیمی است. فن ایرفرایر این وظایف را بر عهده دارد:
- انتقال حرارت بهشکل ضربهای و پرفشار؛
- حذف رطوبت سطحی با گردش مداوم هوا و تخلیه بخار آب؛
- پخت یکنواخت با انتقال همگن هوای داغ در تمام زوایای سبد (حتی زیر غذا)؛
- جلوگیری از سوختن موضعی با جابهجایی مداوم هوا؛
- محافظت از قطعات و جلوگیری از داغی بیشازحد محفظه داخلی.
علت کار نکردن فن سرخ کن بدون روغن چیست؟
دلیل روشننشدن فن سرخکن ترکیبی از مشکلات مکانیکی، الکترونیکی و اشتباهات کاربری است. در این بخش به چند مورد از رایجترین آنها اشاره میکنیم.
۱. تجمع چربی و ذرات غذا
مکش ذرات چربی بههمراه هوای داغ بهسمت فن اجتنابناپذیر است. چربیها بهمرور زمان روی پرههای فن مینشینند و مثل چسب سفت میشوند. در نتیجه موتور برای چرخاندن فن باید فشار بیشتری تحمل کند. این یکی از رایجترین دلایل خرابی موتور فن سرخ کن بدون روغن و علت خرابی فن سرخ کن است.
۲. نوسانات برق و خرابی برد
ایرفرایر یک برد الکترونیکی دارد که ولتاژ دقیق را به موتور فن میرساند. گاهی اوقات نوسان ناگهانی برق یا خرابی خازن راهانداز روی برد باعث میشود فن این دستگاه استارت نخورد یا با دور بسیار پایین بچرخد.
۳. اشیا خارجی لای پرهها
قدرت پرتاب باد و مکش در محفظه ایرفرایر بهصدری زیاد است که اجسام سبک را بهراحتی بلند میکند. کاغذ روغنی یا غذای سبک مثل سبزیجات خشک در سبد پخت بهراحتی جابهجا میشوند و لای پرههای فن گیر میکنند.
۴. فرسودگی بوش یا بلبرینگ
موتور فن ایرفرایر معمولا با سرعت بالای ۲۵۰۰ دور در دقیقه میچرخد. عجیب نیست که بهمرور زمان، روغن داخل بوشها خشک شود و ساچمههای بلبرینگ دچار خوردگی شوند، اتفاقی که به صدای ناهنجار، لرزش و گیرپاژ موتور ختم خواهد شد.
۵. استفاده طولانیمدت در دمای حداکثری
استفاده مداوم از دستگاه در دمای ۲۰۰ درجه سانتیگراد بدون وقفه یکی از رایجترین دلایل خرابی فن ایرفرایر است. این حرارت با سرایت به نواحی بالای دستگاه، باعث تغییر حالت پرههای پلاستیکی فن و آسیب عایقبندی سیمپیچ موتور خواهد شد.
۶. خرابی «میکروسوئیچ» درب یا سنسور ایمنی
در طراحی ایرفرایرهای پیشرفته یک میکروسوئیچ فیزیکی یا مغناطیسی برای اطمینان از بستهبودن درب وجود دارد. اگر این سوئیچ براثر گرما، چربی یا ضربه آسیب ببیند، برد دستگاه تصور میکند درب باز است و برای حفظ امنیت کاربر، برق موتور فن را قطع میکند.
۷. اکسیدشدن اتصالات و فیشها
محیط داخل سرخکن بسیار گرم و گاهی مرطوب است؛ بنابراین احتمال دارد فیشهای اتصال برد به موتور فن بهمرور سولفاته یا اکسید شوند. در این حالت فن سرخ کن رژیمی گاهی کار میکند و گاهی نه.
۸. تاببرداشتن شفت براثر شوک حرارت
اگر دستگاه را در دمای ۲۰۰ درجه خاموش کنید و در محیط سرد قرار دهید یا مقدار زیادی غذای یخزده را ناگهان در محفظه پخت بگذارید، شفت فلزی موتور احتمالا دچار تغییر فرم جزئی شود. همین موضوع ساده باعث میشود فن هنگام چرخش به بدنه گیر کند یا تحتفشار متوقف شود.
۹. انسداد مسیر خروج هوای داغ
گاه علت خرابی فن سرخ کن چیزی جز چسباندن آن به دیوار آشپزخانه نیست! اگر مسیر خروج هوای داغ در پشت ایرفرایر باز نباشد، هوای فوقداغ به سمت موتور برمیگردد، لاکِ سیمپیچ موتور فن را ذوب میکند و آن را میسوزاند.
نشانههای خرابی فن ایرفرایر و تأثیر آن بر دستگاه
در جدول زیر نگاهی به نشانه خرابی فن ایرفرایر و علت احتمالی هریک میاندازیم و تأثیر هر ایراد بر دستگاه را بازگو میکنیم.
| نشانه ظاهری یا صوتی | علت احتمالی در فن | تأثیر بر دستگاه |
| صدای جیغ یا سوت ممتد | خشکشدن روغن بوش یا بلبرینگ موتور | کاهش دور فن، فشار به سیمپیچ و احتمال سوختن موتور |
| صدای لرزش و تقتق شدید | شکستگی یا دفرمهشدن پرهها / شلشدن پیچ شفت | عدم توازن، آسیب به بدنه داخلی و سنسورها |
| خاموشی ناگهانی وسط کار | نیمسوز شدن موتور یا گیرکردن پره | داغ شدن بیش از حد المنت و سوختن فیوز حرارتی (قطع کلی برق) |
| بوی سوختگی پلاستیک | اصطکاک محور موتور یا ذوبشدن سیمگیرها | خطر آتشسوزی سیمکشی داخلی و از کار افتادن برد اصلی |
| توقف فن بلافاصله پس از استارت | خرابی خازن راهانداز روی برد | فشار لحظهای شدید به شبکه برق خانگی و آسیب به المنت |
| عدم خروج هوای گرم از پشت | گرفتگی فیلتر یا توقف کامل پروانه خنککننده | آسیب جدی به قطعات الکترونیکی حساس و برد کنترل |
راهحلهای ساده برای رفع مشکل فن
اگر مسائل پیشپاافتاده مثل گیرکردن چیزی لای پرهها یا بستهنبودن درب علت کار نکردن فن سرخ کن بدون روغن باشند، چند راهحل ساده سراغ داریم:
- با یک خلال دندان پرههای فن را بچرخانید دهید تا اگر بهخاطر تجمع چربی گیرپاژ کردهاند، آزاد شوند.
- برای تمیز کردن پره فن سرخ کن، باد سرد سشوار بگیرید تا گردوغبار و و بقایای کاغذ روغنی خارج شوند.
- شیارهای انتهایی مخزن را تمیز کنید تا میکروسوئیچ ایمنی بسته شدن درب را تشخیص دهد.
- یک کاسه آب و سرکه در محفظه پخت قرار دهید و دستگاه را با دمای کم روشن کنید تا بخار سرکه چربیهای سخت روی محور فن را نرم کند.
- دستگاه را ۳۰ دقیقه از برق بکشید تا خازنها تخلیه و بردهای دیجیتالی ریست شوند.
- از سلامت زبانه پلاستیکی روی سبد مطمئن شوید.
- دستگاه را به پریز دیگری وصل کنید.
نکات نگهداری و جلوگیری از خرابی فن
میخواهید فن سرخکن سالهای سال مثل ساعت کار کند و کار به تعویض موتور فن هواپز نکشد؟ این نکات را آویزه گوش خود کنید:
- چربیها حین پختوپز بهسمت سقف محفظه پرتاب میشوند. پس بعد از هر پخت، سقف محفظه (اطراف المنت و پرههای فن) را با یک دستمال مرطوب پاک کنید.
- ترجیحا کف محفظه کاغذ روغنی نگذارید، مگر کاغذهایی که سوراخ تهویه دارند.
- سبد پخت را بیشازحد پر نکنید تا مسیر گردش هوا باز باشد و فن برای ایجاد جریان تحتفشار قرار نگیرد.
- دستگاه سرخکن را حداقل ۱۵ سانتیمتر از دیوار یا اشیاء دیگر فاصله دهید تا مسیر ورود هوای تازه و خروج هوای داغ باز باشد.
- مواد غذایی خیلی سبک مثل برگ اسفناج یا تکههای نان تست را بدون نگهدارنده در دستگاه قرار ندهید تا مکش فن آنها را به داخل پرهها نکشد.
- اگر قصد چند نوبت پخت با ایرفرایر دارید، بین هر نوبت دستکم ۱۰ تا ۱۵ دقیقه به دستگاه استراحت بدهید.
مشکلات فن در برندهای محبوب
نقاط ضعف فن در برندهای مختلف بهدلیل طراحی منحصربهفرد متفاوت است. در ادامه به رایجترین علت کار نکردن فن سرخ کن بدون روغن در برندهای فیلیپس، نینجا و غیره اشاره میکنیم.
- برند نینجا: مشکل رایج فن در مدلهای دو سبد این برند، صدای سوت یا نویز تقتق بهدلیل شلشدن پیچهای اتصال فن یا گردوغبار روی فنهای کوچک خنککننده برد است.
- برند فیلیپس: پرتکرارترین مشکل، عدم شناسایی سبد است. اگر زبانه پلاستیکی روی سبد بشکند یا کثیف شود، سنسور ایمنی اجازه چرخش به فن نمیدهد. انباشت چربی روی المنتهای حلزونی فیلیپس نیز راه هوای فن را مسدود میکند.
- برند نوتریکوک: گیرکردن ذرات ریز غذا یا کاغذ روغنی در فن ایرفرایرهای این برند متهم ردیف اول خرابی فن سرخکن و قفلشدن لحظهای موتور است.
- برند تفال: فن ایرفرایرهای تفال بیشتر بهخاطر سنسور حرارتی و حساسیت بالای برد به دمای فن دچار خرابی میشوند.
- برند شیائومی: روشننشدن فن ایرفرایرهای این برند معمولا ناشی از گیرهای نرمافزاری یا خطای سنسور است.
- برند گوسونیک: مشکل پرتکرار کاربران با سرخکنهای این برند، خشک شدن روغن بوش یا بلبرینگ موتور است که باعث اصطکاک میشود و دور فن را میگیرد.
- برند کازوری: دفرمهشدن پرههای فن در اثر حرارت بالا و برخورد پره به دیواره داخلی علت اصلی خرابی فن در این برند است.
چه موقع خرابی فن را به تعمیرکار حرفهای بسپاریم؟
همیشه قبل از تماس با تعمیرکار دو مورد را چک کنید: اول اینکه تکه کاغذ روغنی یا باقیمانده غذا لای پرهها گیر نکرده باشد و دوم اینکه سبد دستگاه کاملا جا خورده باشد. چون در بسیاری از برندها اگر میکروسوئیچ درب عمل نکند، فن روشن نمیشود. اگر مشکل از این دو نبود، احتمالا موتور فن سوخته یا سیمکشی داخلی قطع شده است که در این صورت، باز کردن دستگاه بدون تخصص فقط هزینهتان را بیشتر میکند.
اگر بوی سوختگی پلاستیک به مشامتان میرسد، دستگاه صدای ناهنجار و لرزش شدید دارد، روی نمایشگر دستگاه کد خطا میبینید یا بدنه دستگاه بیشازحد داغ شده است، بیفوتوقت دستگاه را از برق بکشید و برای تعمیر فن سرخ کن با یک تعمیرکار خبره تماس بگیرید.
کلام آخر
با فن خراب ایرفرایر شوخی نکنید! اگر پرههای فن سرخکن نمیچرخند، دستگاه را فورا خاموش کنید. ادامه کار در این وضعیت یعنی تجمع حرارت روی المنت، که نتیجهاش یا سوختن برد اصلی است یا ذوب شدن بدنه پلاستیکی. گیرکردن تکههای غذا یا کاغذ روغنی لای پرههای فن، پرتکرارترین علت خرابی است. البته اتفاقات جدیتر مثل شوک الکتریکی و سوختن بخشی از برد اصلی نیز از دلایل رایج این خرابی محسوب میشوند. علت هرچه باشد، کار کشیدن از سرخکنی که فن آن نمیچرخد، به صلاح نیست. به محض آنکه متوجه نچرخیدن فن شدید، عیبیابی را از پرهها شروع کنید و اگر مشکل همچنان ادامهدار بود، از یک تعمیرکار باتجربه کمک بگیرید.
در سامانه کارو میتوانید در کمترین زمان ممکن با تعمیرکاران متخصص در نزدیکی محل زندگیتان ارتباط بگیرید و عیبیابی و تعمیر دستگاه را به آنها بسپارید.
سؤالات پرتکرار
۱. چرا بعد از روشن کردن ایرفرایر، صدای چرخش فن را نمیشنوم؟
این اتفاق دلایل پرشمار دارد. همانطور که در متن مقاله اشاره کردیم، شاید شفت موتور گیر کرده یا جرم گرفته، میکروسوئیچ درب خراب شده یا چیزی لای پرهها گیر کرده باشد.
۲. آیا تجمع چربی میتواند باعث سوختن موتور فن شود؟
بله، چربی معلق در اثر حرارت سفت میشود و روی پرهها و محور موتور مینشیند. این اصطکاک سیمپیچ موتور را بیشازحد داغ میکند و آن را میسوزاند.
۳. علت صدای ناهنجار یا لرزش شدید فن ایرفرایر چیست؟
دلیل اصلی صدای ناهنجار و لرزش شدید ایرفرایر، دفرمگی یا شکستگی یکی از پرههای فن و بههمریختن تعادل این قطعه است. همچنین اگر پیچ اتصال فن به موتور شل شود، لرزش و صدای تقتق دستگاه طبیعی است.
۴. اگر فن کار نکند، آیا استفاده از دستگاه خطرناک است؟
بله. درصورت خاموشی فن، گرما در اطراف المنت حبس میشود قطعات داخلی یا فیوز حرارتی را میسوزاند.
