یکی دو سالی است که هواپز بهشدت در ایران فراگیر شده و رفتهرفته به یکی از وسایل اصلی هر آشپزخانهای تبدیل شده است. اگر شما هم بدتان نمیآید به سمت این وسیله پختوپز مدرن بروید یا حتی یکی از بهترین مدلهای هواپز را تهیه کردهاید اما هنوز طرز استفاده از آن را بلد نیستید، این مطلب را تا انتها بخوانید؛ ما در این مطلب ضمن پاسخ به اصلیترین سوالات شما، راهنمای کاملی برای کار با هواپز آماده کردهایم.
هواپز چیست و چطور کار میکند؟
هواپز (Air Fryer) که به «سرخکن بدون روغن» هم معروف است، نوعی فر رومیزی برقی است که میتوانید در آن بدون استفاده از قابلمه و ماهیتابه و با کمترین میزان روغن، غذاهایی ترد و برشتهشده بپزید.
هواپز با گردش سریع هوای گرم در سراسر فضای داخلیاش کار میکند. فن داخل این دستگاه، هوای داغ را اطراف غذا به گردش درمیآورد و از آنجا که تمام سطوح غذا در معرض هوای گرم قرار میگیرد، غذا بدون نیاز به غوطهورشدن در روغن داغ، از هر طرف ترد میشود.
مصرف برق هواپز معمولا بین ۸۰۰ تا ۲۰۰۰ وات است و حتی استفاده روزانه یک ساعته از آن، هزینه برق کمی را به قبض ماهانه اضافه میکند.
چرا باید از هواپز استفاده کنیم؟
- بافت ترد بدون دردسر: هواپز نتایجی مشابه سرخکنهای عمیق (پر از روغن) ایجاد میکند، اما بدون کثیفکاری و چالشهای تمیز کردن روغن زیاد.
- عملکرد بهتر نسبت به فر: مواد منجمد مثل سیبزمینی سرخکرده، چیکن استریپس و پیاز سوخاری در هواپز بسیار تردتر از فر معمولی میشوند.
- سلامت و سرعت: این دستگاه با استفاده از مقدار بسیار کمی روغن، غذاهای سالم، سریع و لذیذی آماده میکند که برای زندگیهای پرمشغله امروزی ایدهآل است.
- حفظ کیفیت پروتئینها: گوشتها و پروتئینها در هواپز فوقالعاده نرم و آبدار پخته میشوند و بافت خشک پیدا نمیکنند.
- خنک نگه داشتن آشپزخانه: برخلاف فرهای بزرگ که دمای خانه را بالا میبرند، استفاده از هواپز در روزهای گرم تابستان مانع از گرم شدن فضای آشپزخانه میشود.
- تطبیقپذیری: این دستگاه یک وسیله چندکاره است که از پخت غذاهای خام تا تردکردن غذاهای نیمهآماده را به خوبی انجام میدهد.
کاربردهای فراتر از پختوپز اولیه
- گرم کردن مجدد غذا: یکی از بهترین کاربردهای هواپز، گرم کردن دوباره غذاهای باقیمانده است که بافت آنها را برخلاف مایکروویو، دوباره ترد و تازه میکند.
- یخزدایی با هواپز: با تنظیم دما روی ۶۰ تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد میتوانید مواد غذایی منجمد را یخزدایی کنید.
- گریل کردن: اگر در مواردی نیاز دارید که سطح رویی غذا را گریل و طلایی کنید، هواپز بهخوبی این کار را برایتان انجام میدهد.
- گرمکردن و برشتهکردن نان: اگر به نان داغ علاقه دارید، میتوانید انواع نانهای سنتی و فانتزی را در هواپز گرم کرده یا حتی سطح آن را برشته کنید. این کار را میتوانید برای گرمکردن دونات و کیک هم انجام دهید.
چه غذاهایی را میتوان در هواپز پخت؟
- انواع سبزیجات: سبزیجات از جمله سیبزمینی، هویج، کرفس، لوبیا سبز، کدو؛
- انواع پروتئین: برای مثال بال، کتف، سینه و ران مرغ؛ استیک، بیکن، کباب دنده؛ انواع غذاهای دریایی از جمله فیله ماهی، ماهی کامل و میگو؛ سوسیس، هاتداگ و پروتئینهای فراوریشده؛
- غذاهای منجمد: از جمله سیبزمینی سرخشده نیمهآماده، ناگت مرغ، پیاز سوخاری، قارچ سوخاری و…؛
- نان و ساندویچ: مثل تست، ساندویچهای پنیری گریلشده؛
- غذاهای پنیری: مثل لازانیا، نان سیر و پیتزا؛
- میانوعده: مثل بلال، گرانولا، آجیل بوداده؛
- انواع دسر و شیرینیجات: مثلدونات و کاپکیک؛
- گرمکردن غذاهای باقیمانده: هواپز بهترین گزینه برای گرمکردن غذا بهخصوص انواع فستفود است. پیتزا، انواع غذاهای سوخاری و سرخشده هنگام گرمشدن مجدد در هواپز، کاملا ترد شده بدون آن که خشک یا بیات شود. جایگزینی بسیار عالی برای مایکروویو.
چه غذاهایی را نمیتوان در هواپز پخت؟
- برنج و غلات خام: چون به آب در حال جوشیدن احتیاج دارند که در هواپز قابل استفاده نیست.
- پاپکورن: دانهها با فشار هوا به بالا پریده و داخل المنت حرارتی گیر میکنند و باعث آسیب به دستگاه میشوند.
- سبزیجات برگی: مثل اسفناج، به دلیل سبک بودن، با فشار هوا بلند شده و به المنت حرارتی میچسبد و میسوزد.
- غذاهای با خمیر مایع: غذاهایی که در خمیرابه یا مایه شل غوطهور شدهاند (مثل جوجهچینی یا ماهی با روکش خمیر مایع) برای هواپز مناسب نیستند؛ زیرا مایه قبل از سفت شدن نشت میکند و با فشار هوای فن دفرمه میشود (مگر اینکه نیمهمنجمد یا دارای روکش پودری باشد). دونات و کاپ کیک هم باید قبل از قرارگیری در هواپز، داخل قالب سیلیکونی ریخته شوند.
- غذاهای غرق در سس و مایعات: مثل پاستا؛ مواد مایع و سس درون این غذاها با فشار شدید هوای داخل ایرفرایر، به تمام سطوح داخل هواپز میپاشد.
چه ظروفی برای هواپز مجاز است؟
تمام ظروفی که در فر اجاق گاز و آونتستر استفاده میکنید، در هواپز هم قابل استفاده هستند. پیرکسها، ظروف فلزی و قالبهای سیلیکونی را میتوانید در هواپز استفاده کنید.
مراحل آمادهسازی هواپز قبل از استفاده
نظافت اولیه: پس از بازکردن بستهبندی اصلی و پیش از اولین استفاده، سبد و سینی دستگاه را با آب گرم و مایع ظرفشویی بشویید.
محل قرارگیری: دستگاه را روی یک سطح صاف و مقاوم در برابر حرارت قرار دهید. برای تهویه مناسب، حتما حداقل ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر فضای خالی اطراف دستگاه در نظر بگیرید.
راهنمای گامبهگام استفاده از هواپز
آمادهسازی مواد غذایی: مواد غذایی را به قطعات یکاندازه برش دهید، برشهای نامرتب با ضخامت متفاوت باعث میشود بخشی از غذا پخته و بخشی خام باقی بماند. سپس با یک قلممو یا اسپری، لایه نازکی از روغن مایع – مثل روغن کنجد، زیتون یا آفتابگردان – روی آنها بمالید. وجود لایه نازکی از روغن کمک میکند آب درونی غذا حفظ و لایه رویی آن برشته شود. میتوانید پروتئینها را در این مرحله مرینیت کنید یا ادویههای دلخواه را به سبزیجات اضافه کنید.
پیشگرمایش: برای دستیابی به بافتی تردتر و نتایج بهتر، دستگاه خالی را به مدت ۳ تا ۵ دقیقه در دمای مورد نظر، روشن کنید.
استفاده از سینی مشبک: برای حداکثر جریان هوا، حتما از سینی حفرهدار یا سبد مخصوص خود دستگاه استفاده کنید. این سینی کمک میکند جریان هوای داغ از زیر غذا هم عبور کرده و غذا بهصورت یکنواخت پخته شود، همچنین آب و روغن اضافی غذا از حفرهها پایین میریزد و باعث تردی غذا میشود.
چیدمان در سبد: از پر کردن بیش از حد سبد خودداری کنید. برای پخت صحیح، هوا باید به خوبی جریان داشته باشد؛ بنابراین مواد را ترجیحا در یک لایه بچینید و اگر حجم آن زیاد است، غذا را در دو یا سه نوبت بپزید.
تنظیمات دستی در مقابل پیشفرض: اکثر دستگاهها برنامههای پیشفرض دارند، اما تنظیم دستی دما و زمان معمولا کنترل دقیقتر و نتایج بهتری به همراه دارد.
تنظیم دمای هواپز: دستورپختهایی که برای فر نوشته شده، در هواپز هم قابل اجراست اما با دمایی کمتر. قاعده کلی این است که دمای هواپز را حدود ۵ تا ۱۰ درجه کمتر از دمایی تنظیم کنید که در دستور پخت فرهای معمولی ذکر شده است. بهتر است کار با هواپز را از دماهای پایینتر مثلا ۱۶۰ تا ۱۷۰ درجه شروع کنید. شروع پخت با دماهای بالاتر از ۱۸۰ باعث میشود لایه بالایی غذا بسوزد و آب میانبافتی آن بخار شود، در حالی که مغز غذا خام است. دمای ۱۶۰ تا ۱۷۰ درجه برای پخت اکثر غذاها، از سیبزمینی گرفته تا مرغ و ماهی، کفایت میکند؛ فقط زمان پخت این غذاها با یکدیگر متفاوت است. میتوانید در یکی دو دقیقهی آخر، از دماهای بالاتر برای گریلکردن غذا استفاده کنید.
تنظیم زمان هواپز: غذا را برای مدت طولانی مثلا ۲۰ دقیقه در هواپز رها نکنید. بازههای پخت کوتاه ۵ تا ۷ دقیقهای تعریف کنید و هر بار پس از این زمان، به غذا سر بزنید و وضعیت پخت آن را چک کنید. هر چقدر به پایان پخت نزدیکتر میشوید، بازههای زمانی کوتاهتر مثلا ۱ تا ۳ دقیقهای را در نظر بگیرید. گاهی یک دقیقه بیشتر ماندن غذا در هواپز به خصوص در دماهای بالاتر از ۱۸۰ درجه، باعث خشکی، جمعشدگی یا سوختن غذا میشود. همیشه به یاد داشته باشید که هواپزها سریعتر از فرهای معمولی یا سرخکنهای عمیق غذا را میپزند. اگر از دستور پختی استفاده میکنید که مخصوص فر است، حتما زمان پخت را کوتاهتر در نظر بگیرید.
تکان دادن یا زیرورو کردن: در نیمه زمان پخت، سبد را بیرون آورده و مواد غذایی را زیرورو کنید تا به صورت یکنواخت پخته و برشته شوند.
رعایت این نکات ایمنی حین کار با هواپز، حیاتی است
- هواپز برای «سرخ کردن با هوا» طراحی شده، نه روغن؛ هرگز مخزن یا سبد آن را پر از روغن نکنید؛ این کار خطر آتشسوزی را به همراه دارد.
- سبد داغ را مستقیما روی کابینت قرار ندهید؛ حتما از یک زیردیگی یا پارچهای ضخیم استفاده کنید.
- وقتی از دستگاه استفاده نمیکنید، آن را از برق بکشید و هرگز دستگاه را روی سطح اجاق گاز قرار ندهید.
- هر برند و مدلی ممکن است دستورالعملهای گرمایشی خاص خود را داشته باشد و مطالعه دفترچه راهنما همیشه در اولویت است.
- بهتر است در هواپز از فویل و کاغذ روغنی استفاده نکنید. این ورقهها به دلیل مشبکنبودن، علاوهبر اینکه جریان هوا را مسدود میکنند، سبک هستند و با فعالیت فن از جا بلند شده و به سمت المنت حرارتی پرواز میکنند. در صورت تمایل میتوانید از کاغذهای مخصوص هواپز یا قالبهای سیلیکونی استفاده کنید.
با بهکارگیری این نکات، عمر هواپز را طولانی کنید
- از ابزارهای فلزی برای جابهجایی غذا استفاده نکنید، چرا که باعث خراشیده شدن لایه نچسب میشوند. برای جابهجایی مواد غذایی، از کفگیرهای نچسب و انبرهای سیلیکونی استفاده کنید.
- قبل از شستوشو، اجازه دهید سبد دستگاه کاملا خنک شود تا به روکش آن آسیبی نرسد.
- سبد و سینی را بعد از هر بار استفاده بشویید تا از تجمع چربی، افت عملکرد دستگاه و ایجاد دود جلوگیری شود.
- برای شستن سینی مشبک و محفظه غذا، از آب گرم، مایع ظرفشویی و ابر نرم استفاده کنید.
- هرگز بدنه اصلی و موتور دستگاه را در آب غوطهور نکنید. برای تمیز کردن بدنه دستگاه (بخش برقی)، فقط از یک پارچه نرم و مرطوب استفاده کنید.
هواپز، خلاقیت بیانتها در آشپزی
این مقاله تلاشی بود برای آشنایی کامل شما با هواپز و پاسخگویی به تمام سوالات مهم درباره کار با این دستگاه. امیدواریم با مطالب ذکرشده در بالا، بتوانید تجربه خوشایندی از کار با هواپز داشته باشید و غذاهای لذیذی تهیه کنید. خلاقیت در آشپزی با هواپز، بیانتهاست. با مطالب راهنمای این مقاله شروع کنید و خلاقیتتان را چاشنی کار کنید.
سؤالات متداول
۱. آیا میتوان از ظروف پیرکس یا فلزی داخل هواپز استفاده کرد؟
بله؛ تمام ظروفی که استفاده از آنها در فر یا آونتستر مجاز است (مانند پیرکس، قالبهای فلزی و سیلیکونی)، در هواپز نیز قابل استفاده هستند.
۲. چرا نباید در هواپز پاپکورن یا سبزیجات برگی درست کرد؟
چون این مواد بسیار سبک هستند و فشار هوای فن، آنها را به سمت المنت حرارتی پرتاب میکند که میتواند باعث سوختگی مواد و آسیب به دستگاه شود.
۳. بهترین دما برای شروع کار با هواپز چقدر است؟
توصیه میشود پخت را با دماهای پایین (۱۶۰ تا ۱۷۰ درجه) شروع کنید تا مغز غذا کاملا بپزد و از سوختن لایهی رویی جلوگیری شود.
