کولر آبی از چند مجموعه مکانیکی، الکتریکی و آبرسانی تشکیل شده که با همکاری یکدیگر، هوای گرم بیرون را خنک و به داخل ساختمان منتقل میکنند. شناخت اجزای کولر آبی کمک میکند هنگام کم شدن باد، خیس نشدن پوشالها، ایجاد صدای غیرعادی، نشتی آب یا روشن نشدن دستگاه، راحتتر متوجه شوید کدام بخش نیاز به بررسی دارد.
در ادامه، ابتدا نام قطعات اصلی کولر آبی و وظیفه هرکدام را بهصورت خلاصه میبینید و سپس اجزای مکانیکی، الکتریکی و سیستم آبرسانی را جداگانه بررسی میکنیم.
اجزای کولر آبی کداماند؟
اجزای اصلی کولر آبی شامل موتور، پروانه، پولی، تسمه، شفت و یاتاقان، پمپ آب، شناور، مخزن آب، شبکه آبرسانی، پوشال یا پد سلولزی، بدنه، دریچه خروجی و شیر تخلیه است. در بعضی مدلها قطعات دیگری مانند خازن، فیلتر یا تجهیزات کنترلی نیز وجود دارند.
بهطور کلی، قطعات کولر آبی را میتوان در چهار گروه قرار داد:
- اجزای مکانیکی: پروانه، پولی، تسمه، شفت و یاتاقان
- اجزای الکتریکی: موتور، پمپ آب، سیمکشی و در برخی مدلها خازن
- اجزای آبرسانی و تبخیر: شناور، مخزن، شبکه توزیع آب و پوشال یا پد سلولزی
- بدنه و مسیر هوا: بدنه فلزی، دریچه خروجی و توری یا فیلتر در مدلهای مجهز به آن
جدول نام قطعات کولر آبی و وظیفه آنها
| قطعه کولر آبی | وظیفه اصلی |
|---|---|
| موتور یا دینام | تأمین نیروی لازم برای چرخش پروانه |
| پروانه یا فن | مکش هوا از روی پوشالهای مرطوب و انتقال آن به کانال |
| پولی | انتقال نیروی چرخشی بین موتور و پروانه |
| تسمه | انتقال حرکت پولی موتور به پولی پروانه |
| شفت | انتقال و حفظ حرکت چرخشی پروانه |
| یاتاقان یا بلبرینگ | کمک به چرخش روان شفت و پروانه |
| پمپ آب | انتقال آب مخزن به شبکه آبرسانی |
| شناور | کنترل سطح آب داخل مخزن |
| مخزن آب | ذخیره آب موردنیاز سیستم تبخیری |
| شبکه آبرسانی | توزیع آب روی پوشال یا پد سلولزی |
| پوشال یا پد سلولزی | ایجاد سطح مرطوب برای تبخیر آب و خنک شدن هوا |
| بدنه کولر | نگهداری و محافظت از اجزای داخلی |
| دریچه خروجی | هدایت هوای خنک به کانال |
| شیر تخلیه | تخلیه آب مخزن هنگام سرویس یا از مدار خارج کردن کولر |
کولر آبی چگونه کار میکند؟
کولر آبی با عبور دادن هوای گرم و خشک از روی پوشالها یا پدهای مرطوب، هوا را به روش تبخیری خنک میکند. پمپ آب پوشالها را مرطوب نگه میدارد و پروانه، هوای بیرون را از میان این سطح مرطوب عبور میدهد. بخشی از آب تبخیر میشود، دمای هوا کاهش پیدا میکند و سپس هوای خنکشده از طریق کانال وارد ساختمان میشود.
شناخت این چرخه کمک میکند هنگام بروز مشکل راحتتر تشخیص دهید کدام بخش درست کار نمیکند. برای مثال، خشک ماندن پوشالها میتواند به پمپ یا سیستم آبرسانی مربوط باشد و کاهش جریان هوا ممکن است از پروانه، تسمه، پولی یا موتور ناشی شود. بنابراین اگر کولر روشن است اما خنک نمیکند، باد آن کم شده یا عملکرد غیرعادی دارد، با عیبیابی کولر آبی میتوانید مرحلهبهمرحله قطعات مرتبط را بررسی و علت اصلی مشکل را پیدا کنید.
به همین دلیل کولرهای آبی در مناطق گرم و خشک عملکرد مناسبتری دارند؛ زیرا پایین بودن رطوبت هوا امکان تبخیر مؤثرتر آب را فراهم میکند.
عملکرد کولر آبی بهصورت گامبهگام
انتقال هوای خنک به ساختمان: پروانه هوای خنکشده را به دریچه و کانال کولر هدایت میکند تا وارد فضای داخلی شود.
انتقال آب به پوشالها: پمپ، آب را از مخزن به شبکه آبرسانی منتقل میکند تا پوشالها یا پدهای سلولزی مرطوب شوند.
مکش هوای گرم: پروانه هوای بیرون را به سمت سطح مرطوب پوشالها میکشد.
خنک شدن هوا با تبخیر آب: هنگام عبور هوا از پوشال مرطوب، بخشی از آب تبخیر میشود و دمای هوا کاهش پیدا میکند.
عملکرد کولر آبی به صورت گام به گام
- مکش هوای گرم محیط بیرون: ابتدا پروانه یا فن کولر روشن شده و هوای گرم و خشک بیرون را به سمت داخل کولر میکشد.
- پاشیدن آب روی پوشالها: همزمان با چرخش پروانه، پمپ آب نیز فعال میشود. این پمپ، آب را از مخزن کولر بالا میکشد و از طریق شبکهی توزیع، آن را روی پوشالها یا پدهای سلولزی میریزد.
- تبخیر آب از سطح پوشالهای مرطوب: هوای گرم با عبور از میان پوشالهای مرطوب، بخشی از آب را تبخیر میکند. در اثر این تبخیر، دما کاهش پیدا میکند.
- خروج هوای خنک به محیط داخلی: هوای خنکشده که حالا دارای رطوبت و دمای پایینتر است، از طریق دریچهها وارد فضای داخلی منزل یا محیط میشود.
سیستم تبخیری مصرف برق بسیار کمتری نسبت به کولر گازی دارد و از آنجایی که رطوبت هوا ایجاد میکند، برای مناطق گرم و خشک مناسبتر است.
بیشتر بخوانید: هر آنچه درباره انواع کولرها، قطعات و نکات تعمیر آنها باید بدانید
اجزای مکانیکی کولر آبی کداماند؟
اجزای مکانیکی کولر آبی شامل پروانه، پولی، تسمه، شفت و یاتاقان یا بلبرینگ است. این قطعات وظیفه انتقال نیروی موتور و ایجاد جریان هوا را برعهده دارند و خرابی یا تنظیم نبودن آنها میتواند باعث کاهش باد، افزایش صدا و لرزش یا فشار بیشتر روی موتور شود.
پروانه یا فن کولر آبی
پروانه یکی از اصلیترین قطعات کولر آبی است و وظیفه ایجاد جریان هوا را برعهده دارد. با چرخش پروانه، هوای بیرون از میان پوشالها یا پدهای مرطوب عبور میکند و پس از خنک شدن به سمت کانال کولر هدایت میشود.
تاب داشتن پروانه، نامتعادل بودن آن یا ایجاد مشکل در شفت و یاتاقان میتواند باعث لرزش، صدای غیرعادی و کاهش حجم باد خروجی شود.
پولی کولر آبی
پولی کولر آبی قطعات دایرهای و شیارداری هستند که تسمه روی آنها قرار میگیرد. پولی موتور نیروی چرخشی موتور را از طریق تسمه به پولی پروانه منتقل میکند تا پروانه به حرکت درآید.
قطر، همراستایی و سلامت پولیها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پولی نامناسب، شل یا تابدار میتواند باعث لغزش تسمه، لرزش، کاهش سرعت پروانه یا فشار اضافی به موتور شود.
تسمه کولر آبی
تسمه بین پولی موتور و پولی پروانه قرار میگیرد و نیروی موتور را به پروانه منتقل میکند. تسمه نباید بیش از حد شل یا سفت باشد؛ شل بودن آن میتواند باعث لغزش و کاهش سرعت پروانه شود و کشش بیش از حد نیز به شفت، یاتاقان و موتور فشار وارد میکند.
ترکخوردگی، نخنما شدن، کشآمدگی یا خارج شدن مکرر تسمه از روی پولی از نشانههایی است که نیاز به بررسی تسمه و همراستایی پولیها دارد.
شفت و یاتاقان یا بلبرینگ
شفت محور چرخش پروانه است و یاتاقان یا بلبرینگ به حرکت روان آن کمک میکند. خرابی این قسمتها میتواند باعث سخت چرخیدن پروانه، صدای زوزه یا ساییدگی، لرزش و افزایش فشار روی تسمه و موتور شود.
اگر پروانه پس از قطع برق و آزاد کردن تسمه بهسختی با دست میچرخد، شفت و یاتاقانها نیز باید بررسی شوند.
اجزای الکتریکی کولر آبی
اجزای الکتریکی اصلی کولر آبی شامل موتور، پمپ آب، سیمکشی و تجهیزات کنترلی دستگاه هستند. بسته به طراحی موتور و مدل کولر، خازن نیز میتواند بخشی از مدار راهاندازی یا کارکرد موتور باشد.
موتور یا دینام
موتور نیروی مکانیکی لازم برای چرخاندن پروانه را تأمین میکند. نیروی موتور از طریق پولی و تسمه به مجموعه پروانه منتقل میشود و جریان هوای موردنیاز کولر را ایجاد میکند.
داغ شدن بیش از حد موتور، کاهش قدرت، صدای غیرعادی یا روشن نشدن آن میتواند به مشکلات الکتریکی یا مکانیکی مانند تسمه، پولی، شفت و یاتاقان نیز مرتبط باشد؛ بنابراین نباید بدون عیبیابی، موتور را تنها عامل مشکل دانست.
پمپ آب
پمپ آب را از مخزن به شبکه آبرسانی منتقل میکند تا پوشالها یا پدهای سلولزی مرطوب شوند. اگر پمپ کار نکند یا مسیر آب مسدود باشد، بخشی از پوشالها خشک میماند و قدرت خنککنندگی دستگاه کاهش پیدا میکند.
خازن
در مدلهایی که موتور یا مدار الکتریکی کولر از خازن استفاده میکند، این قطعه در راهاندازی یا عملکرد صحیح موتور نقش دارد. خرابی خازن میتواند باعث اختلال در روشن شدن یا کارکرد موتور شود؛ اما تشخیص قطعی آن باید پس از بررسی مدار و مشخصات همان مدل انجام شود.
اجزای سیستم آبرسانی کولر آبی کداماند؟
سیستم آبرسانی کولر آبی شامل پمپ آب، مخزن، شناور، لولهها و شبکه توزیع آب و پوشال یا پد سلولزی است. وظیفه این مجموعه، رساندن مقدار مناسب آب به سطح پوشالها و حفظ شرایط لازم برای خنکسازی تبخیری است.
مخزن و شناور کولر آبی
مخزن در قسمت پایین کولر قرار دارد و آب موردنیاز دستگاه در آن جمع میشود. شناور وظیفه کنترل سطح آب مخزن را برعهده دارد؛ با پایین آمدن سطح آب، مسیر ورود را باز میکند و پس از رسیدن آب به سطح تنظیمشده، جریان ورودی را میبندد.
تنظیم نبودن یا خرابی شناور میتواند باعث کمبود آب در مخزن یا سرریز شدن آن شود.
لولهها و شبکه آبرسانی
پمپ آب را از مخزن به لولهها و شبکه توزیع منتقل میکند تا آب بهطور مناسب روی پوشالها یا پد سلولزی پخش شود.
رسوب و گرفتگی مسیرهای آبرسانی میتواند باعث خیس نشدن یکنواخت پوشالها و کاهش عملکرد خنککننده کولر شود؛ بنابراین وضعیت این مسیرها باید هنگام سرویس دستگاه بررسی شود.
پوشال یا پد سلولزی
پوشالها و پدهای سلولزی سطح مرطوب موردنیاز برای خنکسازی تبخیری را فراهم میکنند. وقتی هوای گرم از این سطح عبور میکند، بخشی از آب تبخیر شده و دمای هوا کاهش پیدا میکند.
برخلاف یک توصیه ثابت مانند «تعویض سالانه»، زمان تعویض پوشال به وضعیت آن بستگی دارد. اگر پوشال دچار رسوب زیاد، پارگی، تغییر شکل، گرفتگی یا افت محسوس عملکرد شده باشد، باید تعویض شود. در ابتدای فصل گرما نیز بهتر است وضعیت آن بررسی و در صورت نیاز تعویض شود.
بدنه و سایر اجزای داخلی کولر آبی
در آخر نوبت میرسد به معرفی اجزای ثابت کولر آبی. اجزای ثابت کولر آبی شامل موارد زیر میشوند.
پوشال
پوشالها آب را جذب میکنند و سپس فرایند تبخیر در کولر شروع میشود. پوشالها باید بهصورت سالانه تعویض شوند، چون پوشالهای کهنه کارایی مناسبی ندارند و گاهی پس از مدتی بوی بدی میگیرند و طبیعتا این بود به داخل هم نشت میکند. البته درمدل کولرهای سلولزی، به جای پوشال از پدهای سلولزی استفاده میشود که بازدهی بالاتری نسبت به پوشال دارند و آب را بهتر جذب میکنند.
بدنه فلزی و دریچهها
بدنه فلزی که همانطور که از نامش پیداست، چهارچوب دستگاه را تشکیل میدهد. دریچهها هم جریان هوا را هدایت میکنند و هوای خنک را به محیط داخلی میرسانند. نشت یا انسداد در دریچهها باعث میشود تا حجم هوای ورودی کم شود.
شیر تخلیه
شیر تخلیه هم اجزای کولر آبی است که برای تخلیه آب اضافی زیر شناور بهکار میرود.
توری و فیلتر ورودی هوا
آخرین مورد از اجزای کولر آبی که معرفی میکنیم، توری و فیلتر هوا است. وظیفهی آنها جلوگیری از ورود گرد و خاک به داخل کولر است. برای اینکه کولر بتواند هوای مطبوعی ایجاد کند، باید فیلترها را به صورت دورهای تمیز کنید.
از کجا بفهمیم کدام قطعه کولر آبی خراب شده است؟
نشانه خرابی هر قطعه کولر آبی متفاوت است. کم شدن باد معمولاً به پروانه، تسمه، پولی یا گرفتگی پوشال مربوط میشود؛ خیس نشدن پوشالها میتواند از پمپ یا شبکه آبرسانی باشد و سرریز شدن آب بیشتر به شناور یا سیستم ورود آب ارتباط دارد.
برای تشخیص اولیه میتوانید از جدول زیر استفاده کنید:
| مشکل کولر آبی | قطعاتی که باید بررسی شوند |
|---|---|
| باد کولر کم شده است | تسمه، پولی، پروانه، موتور، پوشال و مسیر کانال |
| پوشالها خیس نمیشوند | پمپ آب، لولهها، شبکه توزیع و سطح آب مخزن |
| آب از کولر سرریز میشود | شناور و مسیر ورود آب |
| کولر صدای جیرجیر یا زوزه دارد | تسمه، پولی، شفت و یاتاقان |
| کولر لرزش زیادی دارد | پروانه، پولی، شفت و یاتاقان |
| موتور روشن نمیشود | برق ورودی، سیمکشی، کلید، موتور و در مدلهای مرتبط خازن |
| تسمه مرتب پاره میشود | پولی، همراستایی پولیها، کشش تسمه و شفت |
| کولر خنک نمیکند | پمپ، پوشال، موتور، پروانه، شبکه آبرسانی و مسیر هوا |
این جدول فقط برای تشخیص اولیه است؛ چند قطعه مختلف میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند و برای تشخیص خرابی قطعات برقی یا باز کردن بخشهای مکانیکی، بررسی تخصصی ممکن است لازم باشد.
چگونه از قطعات کولر آبی نگهداری کنیم؟
برای افزایش عمر قطعات کولر آبی و حفظ عملکرد دستگاه، بهتر است قبل از شروع فصل گرما و در طول دوره استفاده، بخشهایی مانند تسمه، پولی، پمپ آب، شناور، پوشالها، شفت و یاتاقانها بهصورت دورهای بررسی شوند. انجام سرویس منظم میتواند بسیاری از مشکلات را پیش از تبدیل شدن به خرابی جدی مشخص کند.
اگر هنگام بررسی با نشانههایی مانند کاهش شدید باد، صدای غیرعادی، لرزش زیاد، نشتی آب، کار نکردن پمپ یا داغ شدن موتور روبهرو شدید و مشکل با سرویس معمول برطرف نشد، بهتر است برای تعمیر کولر آبی و عیبیابی دقیق قطعات از متخصص کمک بگیرید.
- وضعیت پوشال یا پد سلولزی را بررسی کنید: اگر دچار رسوب زیاد، گرفتگی، پارگی یا تغییر شکل شده است، آن را تعویض کنید.
- مخزن را تمیز کنید: رسوب و آلودگی کف کولر را در زمان سرویس پاک کنید.
- عملکرد پمپ آب را کنترل کنید: تمام بخشهای پوشال باید بهاندازه مناسب مرطوب شوند.
- شناور و سطح آب را بررسی کنید: سطح آب نباید آنقدر کم باشد که پمپ نتواند آب کافی دریافت کند و نه آنقدر بالا که مخزن سرریز شود.
- لولهها و شبکه آبرسانی را بازبینی کنید: رسوب و گرفتگی میتواند توزیع آب را مختل کند.
- کشش و سلامت تسمه را بررسی کنید: تسمه ترکخورده، نخنما، بسیار شل یا بیش از حد سفت باید تنظیم یا تعویض شود.
- همراستایی پولیها را کنترل کنید: حرکت کج تسمه میتواند باعث فرسودگی زودرس و ایجاد صدا شود.
- یاتاقانها را مطابق دستور سازنده بررسی کنید: اگر مدل کولر دارای محل مشخص روغنکاری است، از روانکننده مناسب استفاده کنید؛ اما روی تسمه و سطح تماس پولی روغن یا گریس نریزید.
- موتور و سیمکشی را بررسی کنید: اتصالات فرسوده، بوی سوختگی یا داغ شدن غیرعادی موتور نیاز به بررسی تخصصی دارد.
- نشتی آب را جدی بگیرید: اتصالات، مخزن و شناور را از نظر نشتی بررسی کنید.
بهترین زمان برای بررسی کامل قطعات کولر آبی، پیش از شروع استفاده مداوم در فصل گرما است. در طول فصل نیز اگر کاهش باد، صدای غیرعادی، نشتی یا خیس نشدن پوشال مشاهده کردید، بهتر است مشکل را زودتر بررسی کنید.
جمعبندی نهایی
کولر آبی مصرف برق و هزینه نگهداری نسبتا پایینی دارد و برای مناطق گرم و خشک، گزینهی مناسبی است. شناخت دقیق اجزای کولر آبی (اجزای مکانیکی، الکتریکی و ثابت آن)، باعث میشود تا بهتر بتوانید مراقب کولر باشید، زودتر متوجه ایراد در عملکرد دستگاه شوید و برای برطرف کردن آن اقدام کنید. در نتیجه عمر کلی کولر بالاتر میرود، با کیفیت بیشتری کار میکند و هزینهی تعمیرات آن هم کم خواهد شد.
پرسشهای متداول
پوشال کولر چند وقت یکبار تعویض شود؟
بستگی به شرایط آبوهوایی دارد ولی بهتر است هر ۶ تا ۱۲ ماه تعویض شود.
چطور از خراب شدن موتور یا تسمه جلوگیری کنیم؟
با روغنکاری دورهای، تنظیم تسمه و نظارت بر عملکرد موتور میتوانید ار خرابی موتور و تسمه جلوگیری کنید.
نقش پروانه در خنکسازی کولر آبی چیست؟
جریان هوا را از پوشال خیس عبور داده و به محیط منتقل میکند، بنابراین نقش کلیدی در خنک کردن دارد.
بهترین زمان برای بررسی و سرویس کولر چه موقع است؟
بهترین زمان چند هفته قبل از شروع فصل گرما و راه اندازی کولر است.
آیا نیاز به تخلیه کامل کولر در پاییز هست؟
بله، برای جلوگیری از یخزدگی و خرابی اجزا، بهتر است مخزن آب را در فصل پاییز خالی کنید و دریچهها را ببندید.
